Bậc thầy của nhiếp ảnh thời trang

Irving Penn sinh ra và lớn lên ở Plainfield, New Jersey và học mỹ thuật ở Trường Mỹ thuật Công nghiệp và Bảo tàng Pennsylvania, Philadelphia. Ra trường, ông làm việc cho Harper’s Bazaar, và sau đó là Vogue, nơi ông khiến cả thế giới ngưỡng mộ vì những tấm ảnh chân dung và thời trang của mình.
Irving Penn


Irving Penn thể hiện tài năng trong việc ghi lại hình ảnh những chủ thể của mình với bố cục rõ ràng và trong sáng, và điều đó đem lại cho ông sự ngưỡng mộ rộng rãi của các độc giả tạp chí Vogue, nơi ông cộng tác suốt từ năm 1943. Những tấm ảnh ấy cũng mang lại cho ông sự công nhận trong thế giới nghệ thuật, đồng thời được trưng bày tại các gallery, các nhà bảo tàng cũng như được các nhà sưu tập đánh giá cao.


Sự nghiệp của ông tại Vogue kéo dài cùng với những biến đổi căn bản của thời trang và cách thức mô tả nó, nhưng phong cách của ông thì đã ghi được dấu ấn bất biến. Điềm tĩnh và đàng hoàng, những người mẫu của ông không bao giờ chạy nhảy hay bị làm mờ đi như những nhiếp ảnh gia khác. Thay vì sáng tạo một cách tự phát, Irving Penn đưa ra những ảo ảnh của những thứ có thật, chính xác như hồ sơ của một chiếc áo khoác Balenciaga theo một cách gần như mê hoặc người xem. Không một chi tiết nào có thể thoát khỏi bốn cạnh của bức ảnh, trừ khi ông muốn thế, những đối tượng trong ảnh ông luôn được hiển thị toàn bộ và rõ ràng như một sự cô lập từ đời thực. Với Irving Penn, chụp những người mẫu thời trang hay các nhân vật nổi tiếng cũng giống như chụp người nông dân Peru ở nhà vậy. Merry A. Foresta, người cùng ông tổ chức một cuộc triển lãm tại National Portrait Gallery năm 1990 đã viết: “những tấm ảnh của ông thể hiện sự kết hợp giữa một giám đốc nghệ thuật và một nghệ sỹ”.



Pablo Picasso - Một trong những ảnh chân dung nổi tiếng nhất của Irving Penn

Pablo Picasso - Một trong những ảnh chân dung nổi tiếng nhất của Irving Penn

Trong dáng vẻ của một người đàn ông lịch thiệp và nhẹ nhàng, nhưng mang mặt nạ của một kẻ cầu toàn ghê gớm, Irving Penn đã giúp hình thành và đưa ra thế giới một lĩnh vực nổi tiếng thông qua tư thế của một thợ thủ công khiêm tốn. Theo học hội họa và thiết kế, ông lại xác định con đường của mình trong lĩnh vực nhiếp ảnh. Ông cạo sơn khỏi bức tranh đầu tiên của mình và dùng nó làm tấm phông cho những bức ảnh ông chụp sau này.


Irving Penn là một người nói chuyện rất tinh tế, một người bạn, người chồng tận tâm. Cuộc hôn nhân của ông với Lisa Fonssagrives, một người mẫu hàng đầu, một nghệ sỹ và đôi khi là người cộng tác của ông đã kéo dài suốt 42 năm, cho đến khi bà qua đời năm 1992 ở tuổi 80. Những bức ảnh của ông chụp bà Fonssagrives ghi lại hình ảnh một người phụ nữ mỏng manh, tinh tế, rạng rỡ đã thiết lập một chuẩn mực cho vẻ đẹp của nhiếp ảnh thời trang thập niên 40 và 50. Năm 1994, ông và con trai, Tom Penn đã xuất bản một cuốn sách đăng tải những tác phẩm điêu khắc của vợ ông.




Woman with roses in her arm - Người phụ nữ trong ảnh chính là Lisa Fossagrives, vợ Irving Penn

Irving Penn đã làm việc với hai trong số những giám đốc nghệ thuật sáng tạo nhất và có ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 20, Alexey BrodovitchAlexander Liberman. Ông làm trợ lý không lương cho Brodovitch trong mùa hè năm 1937 và 1938 ở tạp chí Harper’s Bazaar, một tạp chí thời trang có ảnh hưởng nhất thời đó. Nhưng với Liberman ở Vogue, Penn chính thức bước vào sự nghiệp của một nhiếp ảnh gia.


Trong lời giới thiệu cho cuốn tự truyện “Passage” của Penn, Liberman kể về lần đầu họ gặp nhau năm 1941: “Đó là một anh chàng người Mỹ có vẻ bỡ ngỡ và hoang sơ với phong cách và văn hóa châu Âu. Tôi nhớ anh ta đi giày thể thao và không thắt cà vạt. Tôi bị ấn tượng sâu sắc bởi sự trực tiếp và vẻ tò mò một cách thanh tao, sự rõ ràng về mục đích của mình và sự tự do trong quyết định. Những gì tôi gọi là bản năng Mỹ đã đem lại cho anh ta đầy đủ những tố chất cần thiết”.


Chuyên gia trong buồng tối


Irving Penn cũng là một kỹ thuật viên buồng tối cực kỳ tinh thông, được biết đến bởi những tấm ảnh tĩnh vật hoàn hảo không tỳ vết, hay những khám phá bậc thầy về những chất liệu nhiếp ảnh. Không bằng lòng với những quy ước buồng tối hay những tiêu chuẩn của bản in thương mại, ông luôn sẵn sàng thử nghiệm. Ông tẩy trắng loạt ảnh khỏa thân của mình, loại bỏ màu da và làm cho thân xác phụ nữ xuất hiện khắc nghiệt hơn, không khoan nhượng nhưng cũng không hề gợi dục.




Một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất của Irving Penn

Trong những năm 60, Irving Penn tự học sử dụng một công nghệ bước ngoặt của thế kỷ để in những bức ảnh của mình, dùng platinum thay vì bạc thông thường. Những bức ảnh in ra đẹp hơn, tông màu mượt mà hơn và trở thành một công đoạn quan trọng của quá trình chụp ảnh, tuy nhiên nó đòi hỏi nhiều công sức hơn trong quá trình chuẩn bị và kiểm soát sự chính xác trong khi xử lý. Suốt 30 năm sau đó, Penn chăm chỉ in tất cả những tấm ảnh của mình, tái bản cả những công trình trước đó theo công nghệ này, với một sự pha trộn hóa chất kỳ lạ và công đoạn phủ giấy vẽ được làm bằng tay. Irving Penn đã gần như một tay mình đưa công nghệ này trở nên phổ biến, hoàn thiện một phương pháp giúp tăng lên chiều sâu và độ sáng của bức ảnh.


Mối quan tâm của Irving Penn với tuổi thọ của những tấm ảnh của mình chỉ là một khía cạnh trong sự nghiệp lâu dài cảu ông. Ông không chỉ là nhiếp ảnh gia có nhiệm kỳ dài nhất trong lịch sử Condé Nast, nhà xuất bản tạp chí Vogue mà còn tạo ra những hình ảnh vĩnh hằng cho thời trang và những người nổi tiếng, vốn là hai trong số những lĩnh vực thay đổi liên tục. Đồng thời, ông cũng làm nhiều công trình cá nhân với những đầu mẩu thuốc lá, mảng miếng vỉa hè và cả những hộp sọ động vật.


Kế hoạch trở thành họa sỹ


Irving Penn sinh ngày 16 tháng 6 năm 1917 tại Plainfield, New Jersey. Cha ông, Hary Penn là một thợ đồng hồ và mẹ ông, Sonia là một y tá. Là sinh viên của trường Mỹ thuật Công nghiệp và bảo tàng Pennsylvania từ 1934 đến 1938, ông nghiên cứu hội họa, học vẽ và thiết kế mỹ thuật công nghiệp. Người thầy mà ông chịu ảnh hưởng lớn nhất chính là Alexey Brodovitch, một người Nga lưu vong đến Mỹ qua ngả Paris, một người rất quen thuộc với trường phái tiên phong trong nghệ thuật châu Âu. Brodovitch làm việc cho Harper’s Bazaar tại New York, tài năng đồ họa của Penn đã gây ấn tượng mạnh với ông, nên ông đã thuê anh làm trợ lý không lương trong hai kỳ nghỉ hè.


Sau khi tốt nghiệp, Irving Penn chuyển đến New York và làm một nhà thiết kế tự do, minh họa cho Bazaar và một vài khách hàng khác. Ông mua một chiếc máy ảnh và bắt đầu bằng việc chụp ảnh những cửa hàng và các thắng cảnh của Manhattan. Năm 1940, ông thừa kế vị trí giám đốc thiết kế quảng cáo cho Saks Fifth Avenue của Brodovitch, nhưng chỉ một năm sau, ông quyết định chuyển đến Mexico để trở thành một họa sỹ. Trước khi đi, Penn đã đề nghị Brodovitch chuyển vị trí của mình tại Saks cho Alexander Liberman, một người Nga lưu vong khác nhưng Liberman đã từ chối. Khi Irving Penn quay trở lại New York năm 1943, Liberman, lúc này đã trở thành giám đốc nghệ thuật của Vogue, đã trả ơn ông bằng cách mời ông làm trợ lý của mình.


Công việc đầu tiên của Penn tại Vogue là giám sát việc thiết kế trang bìa cho tạp chí. Sau khi phác thảo ra những cảnh có thể chụp, Penn nhận thấy ông không thể kiểm soát tất cả các khâu của quá trình tạo nên tấm ảnh bìa, từ các nhiếp ảnh gia đến các kỹ thuật viên buồng tối. Do vậy, dựa trên gợi ý của Liberman, ông đã tự làm tấm ảnh bìa ấy trong studio của mình. Kết quả là một tấm ảnh với những găng tay, túi xách và các phụ kiện vẫn mang trên mình màu sắc của cuộc sống thực. Đó là tấm ảnh bìa tạp chí Vogue ngày 1 tháng 10 năm 1943. 50 năm sau đó, Irving Penn có hơn 150 tấm ảnh trên bìa Vogue.




Twelve of most photographed models of the period - Irving Penn

Trong chiến tranh thế giới thứ hai, Penn đến Ý và lái xe cứu thương. Trong một lần đến Rome, ông gặp Giorgio de Chirico đang mang một túi rau quả từ chợ về nhà. “Tôi ôm chầm lấy ông ấy”, Penn kể lại trong cuốn Passage, “với tôi, ông ấy là anh hùng de Chirico, với ông ấy, tôi là kẻ xa lạ, thậm chí là thằng điên. Tuy nhiên ông ấy đã nói “hãy đến nhà và dùng bữa trưa với tôi”. Trong hai ngày, ông ấy đã chỉ cho tôi thấy Roma”.


Trong hai ngày, Irving Penn thực hiện những bức chân dung đen trắng đầu tiên của mình. Đó là khởi đầu cho một bộ sưu tập chân dung các nghệ sỹ, các nhà văn và những ngôi sao biểu diễn hàng đầu thế giới trong nửa sau thế kỷ 20.


Trở về Vogue năm 1946 với tư cách nhiếp ảnh gia thành viên, Irving Penn lấp đầy các trang báo bằng những bức chân dung các nhân vật văn hóa như Edmund Wilson và WH Auden, những bức tĩnh vật chụp các phụ kiện hay những bức ảnh thời trang. Năm 1947, bức ảnh “Mười hai người mẫu được chụp ảnh nhiều nhất đương thời”, một bức chân dung nhóm đã xuất hiện Lisa Fonssagrives tại vị trí trung tâm. Fonssagrives cũng xuất hiện trong một số bức ảnh thời trang đáng nhớ nhất của Penn như “Bộ váy của nàng tiên cá” hay “Người đàn bà với hoa hồng”, cả hai bức được chụp năm 1950, năm mà Lisa Fonssagrives trở thành vợ ông.


Những hình ảnh ấy được thực hiện khi ông làm bộ sưu tập Paris đầu tiên cho Vogue. Sử dụng một tấm màn sân khấu bỏ đi trong một studio mượn tràn đầy ánh sáng mặt trời, ông dàn dựng những tấm ảnh thời trang tinh tế, xử lý trang phục trên người ít hơn là những cái bóng in xuống nền.


Không giống như Richard Avedon (sẽ được đề cập đến trong một bài viết khác), một nhiếp ảnh gia thời trang quan trọng khác của thời kỳ hậu chiến, Irving Penn thể hiện bản thân và chủ thể thông qua sự hạn chế theo phong cách Shaker. Năm 1948, ông bắt đầu đặt những chủ thể chân dung của mình giữa những bức vách nhỏ, tạo thành một góc không gian nhọn hẹp và bức bối, chỉ dùng thêm một tấm thảm sờn mà trên đó, diễn viên nổi tiếng Spencer Tracy, võ sĩ quyền Anh hạng nặng Joe Louis hay nữ công tước Windsor đứng, cúi xuống hoặc nghiêng người.


Một cái nhìn về những nền văn hóa khác


Hai thập kỷ sau đó, Irving Penn tiếp tục mở rộng sự quan tâm của mình tới những bức ảnh chân dung. Sử dụng một studio di động với rất ít phông nền, ông đi tới Dahomey (nay là Benin), Morocco, New Guinea và nhiều nơi khác. Những bức chân dung màu hoặc đen trắng ấy xuất hiện đều đặn trên Vogue, và năm 1974 được in trong cuốn sách “The World in Small Room”, như một nỗ lực gìn giữ sự đa dạng văn hóa. Irving Penn cũng có khả năng làm cho văn hóa phương Tây trở nên kỳ lạ và hấp dẫn. Trong đầu những năm 50, ông chụp chân dung một loạt các thương gia và người lao động ở Paris, London và New York. Cùng với những trang phục đặc trưng nghề nghiệp như một chiếc mũ đầu bếp cho người thợ làm bánh, hay con cá trong tay một ngư dân, ông đưa họ vào những góc nhọn hẹp của phông nền như để tách họ ra từ môi trường xung quanh.




Dahomey children

Trong hai năm 1949 và 1950, Irving Penn làm một dự án cá nhân với những bức ảnh nude chụp các người mẫu mang nhiều vẻ nhục dục. Trong quá trình in ấn, ông xử lý những tấm giấy ảnh nhạy sáng bằng thuốc tẩy và các hóa chất khác để loại bỏ các tone màu da, tạo nên một hiệu ứng trái ngược về ánh sáng và màu sắc với các khái niệm về vẻ đẹp hiện hành. Những hình ảnh nhạy cảm đã không được công bố cho đến tận năm 1980, khi Thư viện Marlborough tổ chức một triển lãm mang tên “Earthly bodies”. Nhà phê bình Rosalind Krauss đã viết trong cuốn catalogue: “Những bức hình từ kinh nghiệm cá nhân được đưa ra như một sự tấn công cảm tử vào chính bản thân định nghĩa về một nhiếp ảnh gia thời trang”.




Hai anh em ở Peru

Nghệ thuật từ đầu mẩu thuốc lá

Irving Penn quan sát những biến động của thập kỷ 60 bằng con mắt tò mò, ngay cả khi thực hiện bộ ảnh “Summer in Love” cho tạp chí Look ở San Francisco. Nhưng phong cách tự tin cảu ông có vẻ trở nên ngập ngừng khi miêu tả những bộ đồ thời trang với phong cách tối giản, cùng với những người mẫu “siêu mỏng”. Bức ảnh chụp người mẫu Marisa Berenson cho thấy sự mâu thuẫn của Penn trước một kỷ nguyên mà dường như không có quần áo lại là thứ thời trang thích hợp hơn. Không có gì đáng ngạc nhiên khi ông tập trung vào những bức ảnh nghệ thuật khác. Năm 1975, Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại giới thiệu một triển lãm nhỏ với những bức ảnh chụp các đầu mẩu thuốc lá, tàn thuốc đang tan rã, được thực hiện với công nghệ in tráng bằng platinum. Sau đó là một triển lãm khác tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan mang tên “Street Materials”, trưng bày những tấm ảnh in platinum chụp các mảnh vỡ vỉa hè.




Tàn thuốc lá và đầu mẩu thuốc là một đối tượng nghệ thuật của Irving Penn

Như một kết quả tất yếu, hai cuộc triển lãm của ông đã đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển của nhiếp ảnh trong thế giới nghệ thuật. Ảnh của ông được trưng bày tại gallery Pace/McGill, nay là nhà đại diện của ông.


Bước qua tuổi 65 mà không hề có ý định nghỉ hưu, Irving Penn tiếp tục tập trung vào thể loại tĩnh vật. Ông chụp những bộ xương, những kết cấu thép hay những xương sọ động vật ngay trên bàn làm việc của mình. Đồng thời, ông làm lại cho Vogue những bức chân dung đáng nhớ chụp các nghệ sỹ trong thế hệ của ông như Willem de Kooning, Isamu Noguchi và Italo Calvino. Ông cũng đóng góp những bức ảnh chân dung cho một tờ tạp chí còn non trẻ khác của Condé Nest, tờ Vanity Fair. Năm 1985, ông bắt đầu vẽ trở lại sau 43 năm gián đoạn.


Năm 1990, Bảo tàng nghệ thuật Smithsonian đã mua một bộ sưu tập gồm hầu hết các bức ảnh của ông. Năm 1996, ông đã tặng 130 bản in cho Viện Nghệ thuật Chicago. Thư viện Morgan & Museum ở New York cũng mua 67 tấm chân dung ông chụp để trưng bày.




Photographing a cake can be art - Irving Penn

Khi Irving Penn mất ngày 7 tháng 10 năm 2009, The New York Timesđã gọi ông là một trong những nhiếp ảnh gia sung mãn và có ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 20 của nhiếp ảnh thời trang. Câu nói của ông: “Photographing a cake can be art – Chụp một cái bánh cũng có thể là nghệ thuật” đã trở thành kim chỉ nam cho nhiều thế hệ nhiếp ảnh gia sau này.


Nguồn: tạp chí H-Lifestyle tháng 11-2011


0 nhận xét:

Đăng nhận xét

 

Liên Hệ

Liên hệ Sách Nguyễn Photography
ĐC: 98 Nguyễn Viết Xuân, T.P Vinh
ĐT: 0978877999 – 0977992282
email: sachnguyen@gmail.com

Người theo dõi

Biểu mẫu liên hệ

Tên

Email *

Thông báo *